Nhân Mỹ học đường: Điền dã khảo tả di văn Hán Nôm tại Hải Phòng

Thực hiện kế hoạch đào tạo năm 2026, ngày 13/9, Nhân Mỹ học đường tổ chaức chương trình điền dã khảo tả di văn Hán Nôm tại ba điểm di tích trên vùng đất Xứ Đông: Động Kính Chủ, đình Huề Trì và chùa Côn Sơn, thuộc tỉnh Hải Dương cũ, nay là thành phố Hải Phòng. Chương trình nhằm tạo điều kiện để học viên trực tiếp tiếp cận di tích, di văn Hán Nôm và thực hành các kỹ năng chuyên môn.

Tham gia hướng dẫn và đồng hành cùng học viên trong chương trình có Giảng sư Xuân Như Vũ Thanh Tùng, Chủ tịch Hội đồng Điều hành Nhân Mỹ học đường; TS. Phạm Văn Ánh, Chủ tịch Hội đồng Khoa học; Giảng sư Nguyễn Quang Duy, Chủ nhiệm Bộ môn Thư pháp; ThS. Lê Huy Hoàng, Trưởng ban Đào tạo; Giảng sư Đào Văn Thuận, Phó Trưởng ban Đào tạo; cùng các giảng sư Diệu Quang Bùi Quang Tuấn và ThS. Phạm Vũ Lộc.

Chương trình có sự tham gia của hơn 300 học viên của 8 lớp. Các lớp được chia thành từng nhóm thực hành, trực tiếp khảo tả, ghi chép, chụp ảnh tư liệu và in rập thác bản tại các điểm di tích.

Tại Động Kính Chủ, các nhóm học viên tập trung khảo tả hệ thống di văn Hán Nôm được lưu giữ trên vách đá, trong đó có các văn bia, ma nhai và những dấu tích văn tự gắn với lịch sử hình thành, phát triển của di tích. Bên cạnh việc ghi chép, chụp ảnh, học viên thực hành in rập thác bản bia đá, ma nhai theo hướng dẫn chuyên môn.

Nằm trong lòng ngọn núi đá vôi Dương Nham (thị xã Kinh Môn), Động Kính Chủ từ lâu đã được vua Lê Thánh Tông ban tặng danh hiệu "Nam thiên đệ lục động" (động đẹp thứ sáu trời Nam). Không chỉ sở hữu vẻ đẹp kỳ vĩ do thiên nhiên ban tặng, động Kính Chủ còn là một "bảo tàng ngoài trời" độc nhất vô nhị với hệ thống 47 văn bia ma nhai được khắc trực tiếp vào vách đá núi, đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. Trải qua hơn 7 thế kỷ, các thế hệ cha ông đã biến những vách đá vô tri thành nơi lưu giữ bút tích của các bậc quân vương, danh nhân lỗi lạc.

Tại đây, du khách có thể chiêm ngưỡng bài thơ cổ nhất của danh sỹ Phạm Sư Mạnh khắc năm 1368, hay bài thơ đầy hào sảng của vua Lê Thánh Tông tuần du năm 1487. Mỗi nét chữ Hán, chữ Nôm uốn lượn trên vách đá như một chứng nhân lịch sử, minh chứng cho sự trường tồn của văn hóa và lòng tự tôn dân tộc.  Việc trực tiếp khảo tả giúp học viên có điều kiện quan sát văn bản trong chính không gian tồn tại của nó, thay vì chỉ tiếp cận qua bản chụp hoặc tư liệu đã được giới thiệu.

Cách Kinh Môn không xa, nằm giữa hai dãy núi Phượng Hoàng và Kỳ Lân (thành phố Chí Linh) là Khu di tích danh thắng Côn Sơn - một trong những trung tâm lớn của Thiền phái Trúc Lâm thời Trần. Nơi đây gắn liền với cuộc đời, sự nghiệp của các bậc vĩ nhân như Anh hùng dân tộc, Danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, Tư đồ Trần Nguyên Đán và Pháp sư Huyền Quang. Giá trị cốt lõi của Côn Sơn nằm ở những cổ vật mang tầm vóc quốc gia, tiêu biểu là Bia Thanh Hư Động khắc thời Trần (thế kỷ XIV) do vua Trần Duệ Tông ban tặng - một tuyệt tác điêu khắc đá ngợi ca tư tưởng ẩn dật thanh cao. Bên cạnh đó, tấm bia Côn Sơn Tư Phúc Tự Bi (1607) là nguồn sử liệu gốc vô giá, giúp các nhà khoa học phục dựng trọn vẹn lịch sử tôn tạo chùa và sự phát triển của Phật giáo Việt Nam qua các thời kỳ.

Tại đình Huề Trì, nội dung khảo tả tập trung vào hệ thống di sản Hán Nôm gắn với không gian đình làng và lịch sử giữ nước buổi đầu của dân tộc. Ngôi đình cổ kính có kiến trúc kiểu "chữ Quốc" bề thế này là nơi thờ phụng hai vị nữ tướng sinh đôi Thiện Nhân và Thiện Khánh, những người đã có công lớn giúp Hai Bà Trưng đánh đuổi quân Đông Hán xâm lược. Theo thăng trầm của thời gian, Đình Huề Trì hiện vẫn giữ được nguyên vẹn diện mạo uy nghiêm cùng khối di sản Hán Nôm đồ sộ.

Nơi đây lưu giữ 7 tấm bia đá cổ cùng hệ thống sắc phong, câu đối, đại tự qua các triều đại Hậu Lê và nhà Nguyễn. Những dòng văn khắc trên bia đá tại đình không chỉ là những trang sử liệu gốc khẳng định công trạng của các bậc tiền nhân, mà còn phản ánh sinh động đời sống văn hóa, tín ngưỡng và tinh thần gắn kết cộng đồng của người dân Xứ Đông qua nhiều thế kỷ. Những di tích là cơ hội để học viên tìm hiểu các văn bia, sắc phong, hoành phi, câu đối cùng những dấu tích liên quan đến lịch sử và đời sống văn hóa tại di tích.

Chia sẻ về ý nghĩa của chương trình, Giảng sư Xuân Như Vũ Thanh Tùng cho biết, cho biết, hằng năm Nhân Mỹ học đường tổ chức hoạt động điền dã khảo tả như một chương trình học tập ngoại khóa nằm trong chương trình đào tạo chính thức. Hoạt động nhằm tạo điều kiện để học viên trực tiếp tiếp xúc với các di tích lịch sử, di văn Hán Nôm của tiền nhân, đồng thời thực hành những kỹ năng chuyên môn tại thực địa.

Không chỉ dừng ở việc tìm hiểu nội dung văn bản, chương trình chú trọng các thao tác thực hành như ghi chép, chụp ảnh tư liệu, phiên âm, dịch nghĩa và in rập thác bản. Qua đó, học viên từng bước làm quen với quy trình tiếp cận và thu thập tư liệu Hán Nôm tại thực địa. "Thông qua buổi điền dã khảo tả, chúng ta sẽ có thêm tình yêu với di sản văn hóa của tiền nhân, đồng thời có thêm kinh nghiệm học tập thực tế. Đó sẽ là hành trang của mỗi học viên sau này, dù tiếp tục học tập tại Học đường, đã tốt nghiệp hay công tác ở những đơn vị khác nhau", Giảng sư Xuân Như Vũ Thanh Tùng chia sẻ.

Hoạt động điền dã khảo tả tháng 9/2026 cũng tiếp tục định hướng kết hợp giữa học tập trên giảng đường với thực hành tại di tích. Theo kế hoạch, sau chuyến đi, các lớp hoàn thiện bài thu hoạch dưới hình thức một bài nghiên cứu; học viên được khuyến khích thực hiện nghiên cứu cá nhân. Các bài thu hoạch được chấm và lựa chọn trưng bày tại Triển lãm Hàn Mặc 2026.

Từ những văn bia, ma nhai, hoành phi, câu đối và các tư liệu Hán Nôm còn hiện diện tại di tích, học viên có thêm cơ hội thực hành phương pháp khảo tả, thu thập và xử lý tư liệu. Hoạt động này góp phần đưa việc học Hán Nôm gắn với thực địa, đồng thời bồi đắp ý thức trân trọng và bảo tồn những di sản văn hóa do tiền nhân để lại.

Bài và ảnh: Văn Thuận - Viết Cường - Kim Ngân - Chí Hiếu